Historia przedsiębiorczości – jak ewoluowała na przestrzeni lat?

Przedsiębiorczość w Polsce zaczęła się od zorganizowanego rzemiosła, którego początki sięgają przywilejów lokacyjnych z XVI wieku. Dziś to rozbudowany system izb, cechów i funduszy wspierających małe firmy. Chcesz poznać, jak zmieniały się te instytucje od czasów króla Zygmunta Augusta do obecnych ośrodków ekonomii społecznej?

Początki zorganizowanego rzemiosła w miastach polskich

Jednym z najstarszych udokumentowanych przykładów jest Limanowa. Miasto otrzymało prawa miejskie w 1565 roku na mocy przywileju lokacyjnego króla Zygmunta Augusta. Ten akt prawny otworzył drogę do rozwoju samorządu i zawodów rzemieślniczych.

W limanowskich księgach miejskich z XVI wieku pojawiają się wzmianki o wielu profesjach. Świadczy to o szybkim podziale pracy i lokalnej samowystarczalności gospodarczej osady. Pierwsze cechy, czyli organizacje skupiające rzemieślników, zaczęły powstawać jeszcze przed końcem XVI stulecia.

W rejestrze z 1581 roku odnotowano 44 mieszkańców trudniących się rzemiosłem. To pokazuje realną skalę ówczesnej mikroprzedsiębiorczości w małym ośrodku miejskim. Zorganizowanie części z nich w cechach sukienniczym i szewskim potwierdzają zapisy z 1597 i 1618 roku.

W rejestrze z 1581 roku w Limanowej odnotowano 44 mieszkańców trudniących się rzemiosłem, co stanowiło realny fundament lokalnej przedsiębiorczości.

Lista zawodów uprawianych w Limanowej obejmowała:

• stolarzy i bednarzy,
• szewców i kuśnierzy,
• sukienników i kowali,
• piwowarów i ślusarzy,
• rzeźników i garncarzy.

Z czasem te oddolne inicjatywy przekształciły się w bardziej sformalizowane struktury. W 1951 roku powołano w Limanowej Cech Rzemiosł Różnych, a od 2001 roku funkcjonuje on jako Cech Rzemiosła i Przedsiębiorczości. Taka zmiana nazwy odzwierciedla poszerzenie działalności poza tradycyjne rzemiosło.

Jak powstawały izby rzemieślnicze i organizacje wsparcia?

Przełom prawny dla zrzeszania się rzemiosła przyniosła ustawa z 1897 roku. To ona umożliwiła tworzenie izb rzemieślniczych na ziemiach zaboru pruskiego. Początkowo przewidywano powołanie aż 72 takich instytucji, z których każda miała liczyć 25 członków oraz 7 czeladników.

W Prowincji Poznańskiej wyznaczono dwie izby – poznańską i bydgoską. Bydgoska Izba Rzemieślnicza obejmowała miasta takie jak Bydgoszcz, Inowrocław, Piła i Gniezno, a także kilkanaście okolicznych powiatów. Zebranie konstytucyjne odbyło się 25 kwietnia 1900 roku w ratuszu przy ulicy Jezuickiej 1.

W momencie startu w okręgu działały 233 cechy, które zrzeszały 10 174 samodzielnych rzemieślników. Zatrudnienie w warsztatach znajdowało 7 723 czeladników, a naukę pobierało 5 102 uczniów. Już rok później sama Bydgoszcz liczyła 1 230 warsztatów rzemieślniczych.

Bydgoska izba po powrocie do Polski

Po wejściu w życie Traktatu Wersalskiego 19 stycznia 1920 roku władze niemieckie przekazały Bydgoszcz Polsce. Izba rzemieślnicza kontynuowała tradycje zawodowe, ale jej działalność przerwała II wojna światowa. Reaktywacja nastąpiła na początku 1945 roku, gdy cechy zaczęły powstawać w Bydgoszczy, Toruniu, Inowrocławiu, Włocławku i innych miastach.

Lata 1949–1955 przyniosły regres spowodowany polityką uspołeczniania i domiarów. Ożywienie rozpoczęło się w 1956 roku, a po reformie administracyjnej z 1975 roku izba objęła trzy województwa: bydgoskie, toruńskie i włocławskie. Wtedy zrzeszała 27 cechów i 25 spółdzielni rzemieślniczych.

Stowarzyszenia wspierające małą przedsiębiorczość – przykład Dobiegniewa

Innym filarem rozwoju przedsiębiorczości stały się stowarzyszenia otoczenia biznesu. Jedno z nich, Stowarzyszenie Wspierania Małej Przedsiębiorczości z siedzibą w Dobiegniewie, obchodziło 25-lecie działalności. Pierwotnie nosiło nazwę Gorzowskie Stowarzyszenie Wspierania Małej Przedsiębiorczości, a jego założycielami było 34 członków zwyczajnych oraz instytucje wspierające, w tym Wojewódzki Urząd Pracy i Wyższa Szkoła Biznesu w Gorzowie Wielkopolskim.

Główne przesłanki powstania organizacji wiązały się z wysoką stopą bezrobocia w regionie gorzowskim i potrzebą współpracy administracji z sektorem pozarządowym. Stowarzyszenie od początku stawiało na tworzenie projektów prozatrudnieniowych i sieci współpracy z uczelniami oraz samorządami.

W 1995 roku w jego strukturach utworzono Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości, który świadczył nieodpłatne usługi. Obejmowały one:

• sporządzanie biznesplanów i wniosków pożyczkowych,
• pomoc w przygotowaniu wniosków o dotacje unijne i krajowe,
• ocenę złożonych dokumentów i doradztwo,
• wsparcie w zarządzaniu projektami dla przedsiębiorców.

Równolegle działał ośrodek szkoleniowy zarejestrowany w Kuratorium Oświaty. Organizowano w nim kursy dla pracowników małych firm, warsztaty dla mikroprzedsiębiorstw oraz szkolenia dla osób bezrobotnych. Realizowano także program „Lubuska biznes women” i kursy obsługi kas fiskalnych.

Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości jako instrument finansowy

W 1994 roku powołano Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości, który powstał przy współpracy Banku Światowego i Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Jego kapitał początkowy wynosił 549 420 złotych, a kolejne dokapitalizowania pochodziły z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości oraz środków unijnych.

Fundusz udzielał pożyczek wyłącznie mikro, małym i średnim przedsiębiorstwom oraz osobom rozpoczynającym działalność. Maksymalna kwota wsparcia to 250 000 złotych. Do 2016 roku z tego źródła skorzystały 503 podmioty na łączną kwotę 26 487 800 złotych.

Atutem funduszu była szybkość decyzji i mało zbiurokratyzowane procedury. Dzięki temu wiele firm z północnej części województwa lubuskiego mogło otrzymać wsparcie zwrotne na cele inwestycyjne lub inwestycyjno-obrotowe.

Ewolucja izb rzemieślniczych po 1989 roku

Wejście w życie ustawy o działalności gospodarczej z 23 grudnia 1988 roku oraz ustawy o rzemiośle z 3 marca 1989 roku przyniosło fundamentalne zmiany. Zniesiono obowiązek przynależności zakładów do organizacji samorządu gospodarczego. W efekcie liczba firm zrzeszonych w cechach w Bydgoszczy spadła z 17 088 w 1989 roku do 5 831 w 1995 roku.

Podobne przekształcenia nastąpiły w innych regionach. Cech Rzemiosł Różnych w Gliwicach, który powstał tuż po wojnie, zrzesza obecnie 126 zakładów rzemieślniczych. Jego historia sięga kwietnia 1945 roku, kiedy to fryzjerzy zorganizowali Powiatowy Cech Fryzjerów. Pierwszy zarząd tworzyli Roman Kuczyński, Jan Broszkiewicz i Mieczysław Załuski.

W październiku 1962 roku biuro cechu przeniesiono do budynku Domu Rzemiosła przy ulicy Raciborskiej 2. Budowę zakończono w 1964 roku dzięki dużemu zaangażowaniu rzemieślników i dotacjom bratnich cechów. Organizacja otrzymała Srebrny Medal im. J. Kilińskiego w 1985 roku, a Złoty Medal – w 1996 roku.

Izba Rzemieślnicza w Szczecinie również przeszła szereg zmian. W listopadzie 2001 roku zmieniono jej nazwę na Izbę Rzemieślniczą Małej i Średniej Przedsiębiorczości. Od 1987 roku prowadzi Centrum Kształcenia Ustawicznego i Praktycznego, a od 1945 roku jest członkiem Związku Rzemiosła Polskiego.

Współczesny model wsparcia przedsiębiorczości i ekonomii społecznej

Współczesne instytucje otoczenia biznesu nie tylko finansują firmy, ale także angażują się w ekonomię społeczną. Przykładem jest Lubuski Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej, który powstał 27 lutego 2015 roku jako konsorcjum trzech stowarzyszeń. Uzyskał akredytację Ministra Pracy i Polityki Społecznej 1 października 2015 roku, a w marcu 2016 roku status Ośrodka Wysokiej Jakości.

Ośrodek prowadzi animację w środowiskach lokalnych, inkubację nowych przedsiębiorstw społecznych oraz wsparcie finansowe dla istniejących podmiotów. W ramach pierwszego projektu, realizowanego od września 2016 do sierpnia 2018 roku, utworzono 182 trwałe miejsca pracy i 34 nowe przedsiębiorstwa społeczne, a wsparto 6 istniejących.

Całkowite dofinansowanie projektu wyniosło 16 147 456 złotych, z czego na doradztwo i dotacje przeznaczono 7 622 900 złotych. Drugi projekt, rozpoczęty we wrześniu 2018 roku, zakłada ponowne utworzenie 182 stanowisk pracy dla osób z wykluczenia społecznego.

Całkowite dofinansowanie projektu Lubuski Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej wyniosło 16 147 456 złotych, a utworzono 182 trwałe miejsca pracy.

Projekt Wnuczęta w dobrych rękach

Odrębnym przykładem aktywizacji zawodowej jest projekt skierowany do osób 50+, które opiekują się wnuczętami lub osobami zależnymi. Obejmuje on bezrobotnych oraz emerytów deklarujących chęć powrotu na rynek pracy. Wsparciem stypendialnym objęto 210 uczestników, z czego 150 to kobiety.

Stypendia szkoleniowe obejmują osoby bezrobotne 50+ sprawujące opiekę nad wnuczętami do lat 4 oraz emerytów 50+ w podobnej sytuacji. Projekt realizowany jest z partnerami ze Strzelec Krajeńskich i stowarzyszeniem POMOST, a jego celem jest poprawa dostępu do usług reintegracyjnych.