Przedsiębiorczość – czym jest i jak ją rozwijać?

Przedsiębiorczość to zdolność do dostrzegania szans rynkowych, podejmowania działań mimo ryzyka oraz łączenia zasobów w nową wartość. W ekonomii traktuje się ją jako formę pracy lub czwarty czynnik produkcji obok pracy, ziemi i kapitału. W dalszej części artykułu znajdziesz informacje o definicjach, rodzajach i sposobach rozwijania tej umiejętności.

Czym jest przedsiębiorczość i skąd pochodzi to pojęcie?

W teorii ekonomii zjawisko to bywa ujmowane jako swoista forma pracy, a czasem jako czwarty czynnik produkcji obok pracy, ziemi i kapitału. Osoby przedsiębiorcze charakteryzuje przede wszystkim umiejętność dostrzegania potrzeb, doskonalenia pomysłów, wykorzystywania nadarzających się okazji oraz gotowość do podejmowania ryzyka. Dzięki temu rzadkie zasoby są stale lepiej wykorzystywane, a konsumenci otrzymują coraz szerszy wybór dóbr i usług.

Termin ten pojawił się na przełomie XVIII i XIX wieku. Jego naukowe początki łączy się z rewolucją przemysłową oraz kształtowaniem się kapitalizmu. Prekursorami refleksji nad tym zagadnieniem byli między innymi A. Smith, J. B. Say i J. Schumpeter. W tamtym okresie lokowaniu kapitału towarzyszyło spore ryzyko, które z jednej strony dawało szansę na szybkie pomnożenie zysku, a z drugiej mogło prowadzić do bankructwa.

W wymiarze ekonomicznym taka aktywność oznacza skłonność do podejmowania nowych, ryzykownych i niekonwencjonalnych działań. J. Kortan zwracał uwagę, że polega ona między innymi na wprowadzaniu nowych czynników produkcji, zdobywaniu nowych rynków zbytu i zaopatrzenia oraz tworzeniu bardziej efektywnych form organizacyjnych. Tego typu działania mają charakter innowatorski i są nakierowane na rozwój.

A. Isachsen i C. Hamilton mówią wręcz o ekonomicznym pulsie społeczeństwa. W tym ujęciu homo economicus, znając ceny i dochody, dąży jako konsument do najwyższej użyteczności, a jako producent do jak najwyższego zysku.

Jak definiuje się to zjawisko?

W literaturze przedmiotu funkcjonuje wiele definicji, a Davidsson uporządkował je w trzy grupy. Pierwsza dotyczy rezultatów, druga procesów i zdarzeń, trzecia umiejętności charakteryzujących osobę działającą. Poniższa tabela przedstawia wybrane ujęcia.

Każde z tych podejść akcentuje inny fragment tego samego zjawiska. Dla jednych badaczy najważniejszy jest efekt w postaci zysku lub nowej organizacji, dla innych sam przebieg działań, a dla jeszcze innych konkretne kompetencje osoby prowadzącej działalność.

Jakie są dwa podstawowe wymiary tej postawy?

Można o niej mówić w dwóch płaszczyznach – jako o procesie oraz jako o zespole cech. Oba podejścia uzupełniają się i pomagają lepiej zrozumieć, dlaczego jedni ludzie budują nowe przedsięwzięcia, a inni pozostają bierni.

Proces tworzenia nowego przedsięwzięcia

W ujęciu procesowym chodzi o zorganizowany ciąg działań ukierunkowany na wykorzystanie nowatorskiego pomysłu w określonych warunkach. Podkreśla się tu umiejętność wykorzystania okazji, kreatywność i innowację oraz ryzyko. Taki proces nie musi od razu oznaczać zakładania spółki – może zachodzić także wewnątrz istniejącej organizacji.

Procesowy charakter dobrze oddaje spostrzeżenie, że nowa wiedza zamienia się w produkty i usługi, a wizja łączy się z wdrażaniem zmiany. Chodzi zatem nie tylko o pomysł, ale również o jego realizację i przekształcenie w coś, co ma wartość dla rynku.

Zespół cech osoby przedsiębiorczej

Drugie podejście opisuje tę postawę jako szczególny sposób postępowania człowieka. Wyróżnia się w nim dynamizm, aktywność, skłonność do podejmowania ryzyka, umiejętność przystosowywania się do zmieniających się warunków oraz dostrzeganie szans. F. Kapusta dodaje do tego niespokojny i poszukiwawczy umysł, zdolność obserwacji środowiska oraz rzeczowość w relacjach z innymi.

Zachowanie przedsiębiorcze nie jest zarezerwowane wyłącznie dla właścicieli firm. Pojawia się również u pracowników, studentów, urzędników czy osób działających społecznie, gdy wykazują inicjatywę i przekształcają okazje w konkretne działania.

Jakie rodzaje przedsiębiorczości można wyróżnić?

Klasyfikacja tej postawy obejmuje kilka różnych kryteriów. Ze względu na charakter działalności można wymienić między innymi:

• technologiczną,
• międzynarodową,
• ekologiczną,
• intelektualną i akademicką.

Z kolei ze względu na osobę działającą wyróżnia się aktywność kobiet, rodzinną, seniorów czy imigrantów. Typ zachowań pozwala natomiast mówić o odmianie zespołowej, seryjnej lub takiej, która staje się stylem życia. Na etapie rozwoju firmy spotyka się z kolei aktywność typu start-up oraz działania w firmach o silnym wzroście, określanych jako gazele biznesu.

Przedsiębiorczość międzynarodowa jest w dużym stopniu wynikiem globalizacji i umiędzynarodowienia działalności firm. Dzięki temu firmy zdobywają nowe rynki i poprawiają swoją konkurencyjność. Coraz częściej w opracowaniach pojawia się również społeczna, zrównoważona oraz korporacyjna forma tej postawy. Warto też wspomnieć o technologicznej i cyfrowej odmianie, która odpowiada na potrzeby rynku pracy kształtowanego przez narzędzia ICT.

Jakie cechy charakteryzują osobę przedsiębiorczą?

Wielu badaczy podkreśla, że taka postawa to przede wszystkim określony sposób myślenia i działania, a nie jedynie posiadanie własnej firmy. Do najczęściej wymienianych cech należą:

• skłonność do podejmowania ryzyka,
• gotowość do przyswajania nowej wiedzy,
• umiejętność kontaktów z otoczeniem,
• zdecydowanie i odpowiedzialność.

Ważną rolę odgrywa także innowacyjność, rozumiana jako ciągłe poszukiwanie twórczych ulepszeń, oraz ekspansywność, czyli chęć dorównania najlepszym i stawiania sobie ambitnych celów. Zdolność obserwacji środowiska i zauważania rzeczy wymagających zmian bywa często ważniejsza niż jednorazowy błyskotliwy pomysł.

Przedsiębiorczość to działanie skierowane na rozwój, które ma charakter innowatorski – polega na poszukiwaniu odmienności w porównaniu z tym, co robią inni.

Jak rozwijać przedsiębiorczość?

Rozwijanie tej postawy wymaga łączenia wiedzy z praktyką. Warto zacząć od uporządkowania podstaw z zakresu ekonomii, prawa i zarządzania, bo bez nich trudno ocenić opłacalność pomysłu albo uniknąć podstawowych błędów formalnych. Równolegle potrzebne są kompetencje miękkie, między innymi komunikacja, negocjacje oraz praca w zróżnicowanych zespołach.

Studia o profilu praktycznym

Programy studiów z tego obszaru łączy się dziś z praktyką gospodarczą. W roku 2026 studia pierwszego stopnia na tym kierunku trwają zwykle trzy lata, czyli sześć semestrów, a ich profil nastawiony jest na cykl życia firmy – od jej utworzenia, przez prowadzenie działalności, po likwidację. Studenci poznają między innymi podstawy prawa cywilnego, podatkowego, marketingu, rachunkowości oraz e-biznesu.

Takie programy często zakładają realizację praktyk zawodowych w wymiarze minimum 720 godzin. W jednym z modeli studenci rozpoczynają je od czwartego semestru w wymiarze 180 godzin, a w szóstym semestrze realizują 360 godzin. Dzięki temu mogą zdobyć doświadczenie w urzędach, biurach rachunkowych, kancelariach podatkowych czy sądach.

Praktyka i doświadczenie

Praktyczne przygotowanie bywa wspierane przez możliwość zaliczenia pracy zawodowej lub własnej działalności na poczet obowiązkowych zajęć. Warunkiem jest jednak osiągnięcie efektów uczenia się założonych dla praktyk. Taki mechanizm ułatwia łączenie studiów z realnym prowadzeniem biznesu lub zatrudnieniem.

Po ukończeniu studiów absolwent może pracować jako doradca podatkowy, agent ubezpieczeniowy, analityk biznesowy czy menedżer projektów. Warto przy tym pamiętać o współczesnych propagatorach tego podejścia, takich jak P. F. Drucker, który łączył działania przedsiębiorcze z innowacyjnością, M. Crozier, według którego ważne są dobre kalkulacje zmniejszające ryzyko, oraz B. Wawrzyniak, zwracający uwagę na aktywne reagowanie na procesy globalizacji.